Opnieuw blijkt een belofte van Rutte voor de verkiezingen weinig waard. Vandaag berichtten NRC en Volkskrant over het bestaan van een geheime notitie waaruit blijkt dat het kabinet niet werkt aan een échte CO2-belasting, maar juist aan een enorme CO2-vrijstelling voor het grote bedrijfsleven. Terwijl hij vlak voor de verkiezingen iets heel anders beloofde.

Opnieuw blijkt onze premier de kant van het grote geld te kiezen. Dit is de dividendbelasting all over again.

Maar er is iets veranderd. Dit voorjaar gingen duizenden en duizenden mensen de straat op voor een daadkrachtig en eerlijk klimaatbeleid. Twee weken geleden gingen we naar de stembus. De coalitie is zijn meerderheid in de Eerste Kamer kwijtgeraakt. Die echte CO2-belasting, die gaat er komen!

Als je niet iedere dag bezig bent met klimaatbeleid kan het je misschien gaan duizelen. Daarom zal ik uitleggen wat er de afgelopen maanden allemaal gespeeld heeft voor en achter de schermen. Hoe zijn we aanbeland bij deze geheime notitie en hoe kunnen we ervoor zorgen dat grote bedrijven alsnog eerlijk gaan betalen voor hun CO2-uitstoot?

Laat ik beginnen in december 2018. Nederland heeft het Klimaatverdrag van Parijs getekend en na jaren volhouden is het me gelukt om de steun van de regeringspartijen te krijgen voor de Klimaatwet, waarin we vastleggen hoe snel Nederland zijn CO2-uitstoot terug moet brengen om ons aan ‘Parijs’ te houden. Het betekent dat Nederland de CO2-uitstoot in 2030 met 49% moet hebben teruggebracht.

De regeringspartijen hebben daarmee ingestemd, maar durven geen keuzes te maken over de maatregelen die ze moeten nemen om dat doel te halen. Daarom vragen ze aan allemaal organisaties om een klimaatakkoord te sluiten. Bij die gesprekken worden milieuorganisaties, energiebedrijven, gemeentes en ook grote bedrijven betrokken.

In december blijkt dat het mis dreigt te lopen met de gesprekken die gaan over wat de industrie moet doen om de CO2-uitstoot terug te dringen. De milieuorganisaties zeggen dat een CO2-belasting de beste maatregel is: bedrijven moeten dan voor iedere ton CO2 die ze uitstoten een bedrag aan belasting betalen. Dat geeft bedrijven niet alleen een prikkel om zuiniger te gaan produceren, het zorgt ook dat de overheid belastinggeld ophaalt. Dat kan gebruikt worden om te zorgen dat de burger niet op hoeft te draaien voor de kosten van klimaatverandering, en het ingezet kan worden om de energietransitie te realiseren.

Maar de bedrijven die deze CO2-belasting moeten gaan betalen zitten zelf aan de tafel waarover er besloten moet worden. En zij weigeren akkoord te gaan. Een verzoek van mij om de grote bedrijven die dwarsliggen in de beslissende fase buiten de besluitvorming over het klimaat te houden wordt door het kabinet genegeerd.

Het conflict loopt zo hoog op dat duidelijk is dat de coalitie een kant moet kiezen. Of de milieubeweging stapt op, of het grote bedrijfsleven protesteert. Nu kennen we dit kabinet en deze premier een beetje. Ze kiezen de kant van het grote bedrijfsleven. De CO2-belasting komt er niet. De milieubeweging stapt gedesillusioneerd op. Op deze manier worden de klimaatdoelen niet gehaald en de rekening niet eerlijk verdeeld, zeggen ze.

Wij laten het er niet bij zitten. Samen met Tom van der Lee, onze klimaatexpert in de fractie, schrijf ik een initiatiefwet om toch een CO2-belasting in te voeren. De wet maken we tot inzet voor de Provinciale Statenverkiezingen, die we omdopen tot klimaatverkiezingen.

Die wet van ons maakt heel veel los. Talloze economen vallen ons bij: dit is de beste manier om de CO2-uitstoot terug te dringen en de kosten eerlijk te delen. Een overweldigende meerderheid van de Nederlanders steunt het idee, blijkt uit peilingen. De Nederlandse Bank schrijft dat een CO2-belasting geen schade toebrengt aan de economie. Alleen de grote bedrijven zelf blijven tegen. Deze wet is niet gewoon gevaarlijk, zegt Hans de Boer, de lobbyist van de grote multinationals. De ‘Klavertaks’ zoals ze hem noemen is 'levensgevaarlijk'.

De discussie doet wel iets met de positie van premier Rutte en minister Wiebes. Als blijkt dat de plannen uit het klimaatakkoord inderdaad onvoldoende zijn, dan kan een CO2-belasting toch opnieuw op tafel komen, zeggen ze toe in de Tweede Kamer.

Het is voor ons het signaal om de druk nog verder op te voeren. Bovendien: Het momentum voor klimaatbeleid neemt toe. In de weken in aanloop naar de verkiezingen blijkt dat Nederlanders nog verder uitstel en slap beleid niet pikken. Tienduizenden scholieren gaan staken voor het klimaat. Bij de klimaatmars in Amsterdam op 10 maart trotseren 40.000 mensen de kou en de stromende regen met maar één boodschap aan het kabinet: klimaatactie is nu nodig!

Precies een week voor de verkiezingen komt de doorrekening van het concept-klimaatakkoord door de planbureaus. De boodschap van de rekenmeesters is duidelijk: de afspraken zijn onvoldoende om de doelen uit de klimaatwet en het Verdrag van Parijs te halen. Met name de plannen om de industrie aan te pakken schieten tekort.

Rutte en Wiebes kiezen de vlucht naar voren. Een week voor de verkiezingen komt de grote klimaatdraai. Ze zijn nu toch voor een CO2-belasting. En ze besluiten hun verzet te stoppen tegen onze voorstellen om de energierekening voor mensen te verlagen.

Nu heeft Rutte wel vaker beloftes gedaan voor de verkiezingen. Maar ik ben er toch serieus blij mee. Dit is een doorbraak. Na maanden strijd lijken we nu echt te gaan winnen. Nu Rutte en Wiebes zo onze kant uitkomen, steek ik ook mijn hand uit. Laten we samenwerken voor daadkrachtig klimaatbeleid, zeg ik verkiezingsdebat na verkiezingsdebat.

Als het kabinet bij de verkiezingen haar meerderheid verliest gaan wij Rutte aan zijn klimaatbelofte houden, beloof ik de kiezer. Dan kan hij niet langer om ons heen. Dan kunnen we afdwingen dat het grote bedrijfsleven eindelijk eerlijk gaat meebetalen aan klimaatbeleid.

Bij de verkiezingen verliezen de regeringspartijen fors. GroenLinks wint. Het ziet ernaar uit dat het kabinet met slechts twee partijen tot een meerderheid kan komen. Forum voor Democratie, die tegen elke vorm van klimaatbeleid is, en GroenLinks. Geen probleem, zegt Rutte, dan moet ik gewoon wat meer kopjes koffie drinken.

Toch komt er na de verkiezingen geen uitnodiging om te praten over klimaatbeleid en het invoeren van een CO2-belasting voor de grote industrie. Sterker nog: er blijkt een geheime notitie te circuleren waarin staat dat het kabinet helemaal niet werkt aan een echte CO2-belasting, maar aan een CO2-vrijstelling voor grote bedrijven.

Dat is altijd al het plan van Rutte en Wiebes geweest, blijkt nu. De lobby van het grote bedrijfsleven loopt de deur plat bij het ministerie, krijg ik uit vertrouwelijke bron te horen. Sterker nog: zonder dat iemand het wist is minister Wiebes de ochtend na de klimaatdraai al op bezoek geweest bij de lobby van de grote bedrijven. Donderdagochtend 14 maart, zes dagen voor de verkiezingen, spreekt de minister om 08.15 uur met een stuk of 35 industriëlen in de Malietoren van lobbyclub VNO-NCW om hen gerust te stellen.

Er is niet zoveel aan de hand, bezweert minister Wiebes hen. In het eerdere voorstel van het kabinet kon de regering bedrijven die niks doen om hun uitstoot terug te dringen een boete opleggen. In plaats van een boete krijgen deze specifieke bedrijven een belasting. Het is gewoon het oude plan, met een nieuwe naam, legt de minister achter gesloten deuren uit.

Het kabinet is dus nooit van plan geweest een belasting in te voeren voor alle bedrijven die CO2-uitstoten. En als er al bedrijven zijn die iets moeten gaan betalen, dan is dat geen belasting over al hun uitstoot, maar slechts over een klein deel. Alleen het topje van de ijsberg wordt belast. Het is alsof Rutte en Wiebes denken dat kiezers te dom zijn om te begrijpen dat ze een oor worden aangenaaid. Of in ieder geval: op het moment dat mensen daarachter kunnen komen zijn de verkiezingen al voorbij.

Het is cynische politiek. Het is vintage Mark Rutte: het ene beloven en het andere doen. Het is de dividendbelasting all over again. Hoe vaak kan een ezel zich aan dezelfde steen stoten?

Toch lijkt Rutte één ding vergeten. Twee weken geleden is de coalitie zijn meerderheid verloren. Plannen kunnen niet zomaar zonder enig argument door het parlement geloodst worden. En ik voorspel de premier dit: als Rutte de kant van het grote bedrijfsleven kiest dan komt zijn kabinet in de problemen.

We stonden met 40.000 mensen op de dam. Meer dan 70% van de Nederlanders stemde op een partij die de klimaatwet ondertekend heeft. Het tijdperk dat deze premier klakkeloos de belangen van de grote bedrijven kon dienen is voorbij. Deze strijd is te belangrijk om te verliezen. Het gaat over de leefbaarheid van onze aarde. Het gaat over de toekomst van onze kinderen. Het gaat over de vraag wat we belangrijker vinden: de financiële belangen van de fossiele industrie, of het beschermen van het klimaat?

Ik weet het wel. Deze strijd gaan we winnen.

Jesse Klaver