Bas Eickhout, lijsttrekker voor GroenLinks Europa en voor de Europese Groenen, schrijft over hoe Europa de sleutel is tot de aanpak van klimaatverandering.

9 mei 1950 is een belangrijk moment in geschiedenis van de Europese Unie.

Die dag pleitte de Franse oud-minister van Buitenlandse Zaken Robert Schuman ervoor om de Franse en Duitse productie van kolen en staal onder gemeenschappelijk beheer te brengen. Het was het startsein voor de creatie van de EGKS, de voorloper van de EU. In 1985 kozen de toenmalige Europese regeringsleiders daarom 9 mei als datum voor de Dag van Europa, een dag om stil te staan bij het belang van de EU. Wat mij betreft is het echter ook bij uitstek een dag om, in de geest van Schuman, na te denken over het Europa van morgen.

Gezien het grensoverschrijdende karakter van het probleem, de noodkreten van wetenschappers en de massaprotesten, staat voor mij één ding als een paal boven water: in de EU van morgen hoort de aanpak van klimaatverandering het hoofdthema te zijn. We moeten binnen drie decennia een CO2-neutrale Europese economie op poten hebben. Dat moet op sociaal rechtvaardige wijze, zonder bedrijven de EU ‘uit te jagen’, en liefst ook nog op zo een manier dat we tegelijkertijd de rest van de wereld op sleeptouw nemen.

Bedrijven leveren geen eerlijke bijdrage

De EU moet stoppen met het gratis weggeven van de rechten die industriële bedrijven moeten overhandigen voor iedere ton CO2 die ze uitstoten. Doordat de Europese industrie momenteel het overgrote deel van die rechten gratis krijgt, leveren deze bedrijven geen eerlijke maatschappelijke bijdrage in de strijd tegen klimaatverandering. Sterker nog, de industrie heeft miljarden euro’s aan het huidige beleid verdiend doordat ze lange tijd veel meer rechten kregen dan nodig en die vervolgens door konden verkopen aan de energiesector, die wel voor alle uitstoot moet betalen. Dit systeem moet volledig op de schop.

Om te zorgen dat er door het afschaffen van de gratis uitstootrechten geen oneerlijke concurrentie komt vanuit landen die geen fatsoenlijk klimaatbeleid voeren, moet er een CO2-heffing aan de EU-grens worden ingevoerd. In plaats van de vervuilende industrie binnen Europa tegemoet te komen door ze niet te laten betalen voor hun CO2-uitstoot, wordt dus juist de vervuiling die van buiten Europa de EU binnenkomt belast. Zo gaan de grootste Europese vervuilers dus een eerlijke bijdrage leveren, zonder dat het leidt tot een slechtere concurrentiepositie in de EU, en geven we landen buiten de EU die onze markt op willen een prikkeling om hetzelfde te doen.

Verder moet ‘Parijs’ in ieder handelsakkoord dat de EU sluit. Regels voor het milieu of het klimaat worden nog altijd gezien als handelsbelemmering. Wordt handel erdoor bemoeilijkt, dan geldt dat gelijk als belangrijk argumenten om ze af te zwakken. Ongebreidelde import van teerzandolie uit Canada; palmolie en soja als biobrandstof; investeringstribunalen die overheden de mogelijkheid tot reguleren ontnemen, de voorbeelden zijn talrijk. Sterker nog, EU-lidstaten, inclusief de Nederlandse regering, willen nieuwe handelsafspraken met Trump maken, terwijl zijn VS niet eens meedoet met het Parijsakkoord.

180 graden draaien

Het Europese denken over handel moet 180 graden draaien. De Europese afzetmarkt bestaat uit een half miljard mensen die ook nog eens enorm veel te besteden hebben, gemeten aan de hand van het gezamenlijk bruto nationaal product is de EU goed voor bijna een kwart van de wereldeconomie.

Die aantrekkingskracht moet ten volste benut worden. Handelsverdragen moeten een middel worden om bedrijven en landen buiten de EU te dwingen tot groener beleid. Een eerlijke bijdrage in de naleving van het Parijsakkoord wordt een keiharde voorwaarde voordat er nieuwe handelsafspraken met een land gemaakt worden.

Maatregelen zoals hierboven staan omschreven, zijn niet alleen essentieel om een leefbare planeet voor volgende generaties achter te laten, ze tonen eveneens als geen ander de toegevoegde waarde van de EU. Geen enkel EU-land is in z'n eentje bij machte om zulke maatregelen wereldwijd succesvol door te drukken. De EU, een van de machtigste economieën ter wereld, is dat wel. Een dieper Europa als middel om ontwrichting tegen te gaan, in wezen is dat waar Schuman exact negenenzestig jaar geleden ook tot opriep.

Bas Eickhout is lijsttrekker en Europarlementariër voor GroenLinks. Deze donderdag, op de Dag van Europa overhandigde hij het eerste exemplaar van zijn Klimaatmanifest aan Stijn Warmenhoven, een van de scholieren van Youth for Climate.