Tien euro. Zoveel verdient thuiszorgmedewerker Jasper per uur.

13 kilometer. Zoveel loopt Maaike op één avond tijdens haar werk in de ouderenzorg.

37 pagina’s. Zoveel moet Barry invullen voordat zijn leerling extra bijles kan krijgen.

90 seconden. Zoveel te laat bij een halte en buschauffeur Bert krijgt een boete van zijn baas.

10.000 leraren. Zoveel komen we er in 2025 tekort in het basisonderwijs.

125.000 zorgprofessionals. Zoveel zijn er te weinig in 2025.

Een verhaal van Jesse Klaver

1

De Kantinetour

Eigenlijk gaat er geen dag voorbij zonder dat er iets over in de krant staat: de enorme werkdruk in de publieke sector. De oplopende personeelstekorten. Het ziekteverzuim. De burn-outs. De administratiegekte.

De afgelopen maanden was ik op kantinetour. Sprak ik met de stille motor van Nederland. De mensen die ons land draaiende houden. Hun gedrevenheid is ontroerend.

Maar de omvang van de problemen waar zij tegenaan lopen is schokkend.

Iedere bijeenkomst opnieuw kwamen de verhalen.

Iedere bijeenkomst opnieuw kwamen de verhalen. Van mensen die bewust voor een ‘dienend’ beroep hadden gekozen, zoals één van hen het zelf noemde. Iedere ochtend vastberaden om je steentje bij te dragen aan een betere wereld. En iedere avond het gevoel hebben dat je tekort bent geschoten. Het is hartverscheurend.

Vroeger begonnen, later geëindigd, en toch is het niet af. Kon je maar wat langer bij die ene cliënt zijn. Kon je maar die ene leerling net wat meer aandacht geven. Kon je maar die ene patiënt nog even geruststellen.

Jesse in gesprek tijdens een kantinetour
Jesse in gesprek tijdens een kantinetour

Je ziet dat ook andere collega’s eraan onderdoor gaan. Je merkt elke maand dat je weer niet kon sparen omdat je salaris daarvoor te laag is. Je voelt het wantrouwen en de beperking van de regels die voorschrijven wat je moet doen en hoe je dat moet administreren. Ook dit jaar neem je weer vakantiedagen mee naar het volgende, omdat je constant aan het werk bent. Want als jij het niet doet, doet niemand het.

Misschien herken jij je er zelf wel in. Weet jij als geen ander hoe het is. Of misschien denk je wel: dit gaat niet over mij. Maar bedenk dan: het gaat wel over het onderwijs aan onze kinderen. Over de zorg aan onze ouders. Over de mensen die onze samenleving veilig moeten houden. De crisis in de publieke sector raakt ons allemaal.

2

Economisch belang boven mensen

“Dat kunnen wij goedkoper”, zegt een vervoersbedrijf zomaar tegen de gemeente.

En waar het op neerkomt, is dat buschauffeurs onmogelijke roosters krijgen. “Constant doorjakkeren achter je tijd aan”, zoals buschauffeur Kees vertelt. Steeds minder jongeren melden zich aan voor een zorgopleiding, afgeschrikt door het lage salaris en de hoge werkdruk. En het uitvalspercentage bij jonge leerkrachten stijgt en stijgt.

Onze zorg is niet langer een dienst, maar een product van de BV Nederland. Het draait in de zorgsector tegenwoordig om ‘productiecijfers’ en ‘targets’. Patiënten werden klanten met nummertjes. Het doel: de productie op peil houden. Maar de zorg is geen product.

En ook het onderwijs gaat die kant op. Juffrouw Saar vertelt: “Ik sta voor een combinatieklas van groep 5/6. Aan het einde van het schooljaar vul ik allerlei papieren over mijn leerlingen in: bij wijze van overdracht. Natuurlijk deed ik dat alleen voor de kinderen die naar groep zeven gingen. Die van groep zes kwamen namelijk weer bij mij in de klas. Vervolgens moest ik aan de directeur komen vertellen waarom ik die formulieren over mijn eigen kinderen niet had ingevuld – want dat wilde de inspectie. Waar zijn we dan mee bezig?”

Bovenstaande voorbeelden maken pijnlijk duidelijk wat dertig jaar economisme en bezuinigingen hebben gedaan met de publieke sector: de doorgeslagen nadruk op efficiëntie slaat de menselijkheid uit onze publieke diensten. De focus op targets vernietigt het eigen initiatief en de creativiteit. De prestatie- en administratiedruk halen het plezier en de eigenwaarde onderuit.

De focus op targets vernietigt het eigen initiatief en de creativiteit.

Het is het gevolg van overheidsbeleid. Van dertig jaar economische belangen boven mensen. Steeds maar die winstmaximalisatie. De verheerlijking van de marktwerking. Van een constant mantra van meer groei, meer markt, minder overheid.

Er is steeds minder ruimte voor het belangrijke werk van de mensen in het onderwijs, de post, de zorg. Er is steeds minder vertrouwen in de professionaliteit van onze politieagenten, treinconducteurs en welzijnswerkers.

3

We willen hetzelfde

En toch kom ik nooit terneergeslagen terug van een avond van de kantinetour. Altijd voel ik me erna vol energie. Strijdbaar. Hoopvol.

Want altijd is er iemand die, na het delen van onze zorgen, constateert hoeveel we eigenlijk gemeen hebben. Hoe de dromen en de zorgen van leraren, buschauffeurs, zorgverleners en brandweerlieden eigenlijk heel erg op elkaar lijken. Bij bijna iedereen speelt er gebrek aan waardering. Te hoge werkdruk. Te veel bureaucratie. Tekentafelpolitiek. ‘Jouw verhaal is mijn verhaal’, wordt er dan gezegd.

En altijd is er iemand die voorstelt om in actie te komen. Samen. In verschillende sectoren zijn er al geweldige initiatieven gestart. Die moeten we verenigen. De verandering die zo hard nodig is, krijgen wij namelijk niet alleen voor elkaar. Verandering bereiken we alleen als we allemaal samenwerken. Laten we samen in actie komen.

De grootste kantine van Nederland

Dat is wat we gaan doen. Op 9 september maken we van de AFAS Live in Amsterdam (de voormalige HMH) de Grootste Kantine van Nederland. En ik wil jou vragen ook te komen.

Om het gesprek aan te gaan. Om onze stem te laten horen. Om, vlak voor Prinsjesdag, een signaal af te geven aan dit kabinet. Zorgmedewerker en student zij aan zij. Klimaatactivist en buschauffeur schouder aan schouder. Leraar en politieagent hand in hand. Om duidelijk te maken: tot hier en niet verder. Voor meer waardering. Minder werkdruk. Meer collega’s. Minder administratie.

Tot hier en niet verder.

De Grootste Kantine van Nederland

Herken jij deze verhalen? Wil je iets doen? Kom dan één week voor Prinsjesdag naar de AFAS Live, die we ombouwen tot de Grootste Kantine van Nederland.